Emissiya Ticarəti Sistemi: beynəlxalq təcrübələr və Azərbaycan üçün imkanlar

1. Giriş

Ayrı-ayrı dövlətlər iqlim dəyişikliyi ilə bağlı daha sərt hədəflər qəbul etdikcə, müxtəlif siyasət tədbirlərinin sınaqdan keçirilməsi məsələsi daha da aktuallaşır. Belə tədbirlərə elektrik enerjisinin dekarbonizasiyası, nəqliyyatın elektrikləşdirilməsi, sənayedə aşağı karbonlu texnologiyalara keçidə, eləcə də meşələrdə və torpaqlarda karbon uducularının mühafizəsi kimi müxtəlif tədbirlər daxildir. Emissiya Ticarəti Sistemi (ETS) bu qəbildən olan siyəsət paketi içərisində ən effektiv mexanizmlərindən biri hesab edilir. Hazırda dünyada istixana qazları emissiyasının təxminən 25, qlobal ÜDM-nin 40%-nin formalaşdığı 46 ölkə karbon qiymətqoyma mexanizmini tətbiq edir. Bu ölkələrdən 38-i Emissiya Ticarəti Sisteminə (ETS) üstünlük verir. Dünya Bankının ekspertləri hesab edir ki, karbon qiymətqoyma mexanizmi özəl investisiyaları emissiyaların azaldılmasına yönəldə, müəssisələrin daxilində emissiyaların azaldılması ilə bağlı bilik və imkanları səfərbər edə və sahibkarların aşağı karbonlu məhsul və innovasiyalar hazırlamaq yaradıcılığından istifadə edə bilər. Bununla da emissiyaların azaldılması istiqamətində irəliləyiş sürətləndirilə bilər. Çünki bu cür siyasət alətləri təmiz enerjini daha gəlirli edir, enerji səmərəliliyi sayəsində daha yüksək gəlir əldə etmək imkanı yaradır, aşağı karbonlu məhsulların rəqabət qabiliyyətini artırır.

“Yaşıl keçid” üçün karbon vergisi: beynəlxalq təcrübədən Azərbaycan üçün çıxan dərslər

İqlim dəyişikliyinın aqrar sektora təsirinin azaldılması ilə bağlı təşəbbüslər

Beynəlxalq təcrübə və Azərbaycan üçün zəruri nəticələr

Neftçilərin Hüquqlarını Müdafiə Təşkilatı İB 2025-cü il üzrə İlik Hesabat

Mündəricat

1. Giriş

2. Qiymətləndirmə

İqlim dəyişikliyini uyğunlaşma ilə ilə bağlı milli planlarda sudan səmərəli istifadə ilə bağlı təşəbbüslər

Beynəlxalq təcrübə və Azərbaycan üçün nəticələr

Giriş

BMT-nin təsbitinə görə, iqlim dəyişikliyi ilk növbədə özünü su böhranı formasında təzahür etdirir[1]. İnsanlar onun təsirlərini daşqınların intensivləşməsi, bəzi yerlərddə dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi, bəzi yerlərdə isə enməsi, buzlaqların əriməsi, meşə yanğınları və quraqlıq kimi təbiət hadisələri ilə hiss edir. Lakin bu hadisələrin bir çoxundan fərqli olaraq su qıtlığın qarşı tədbirlər görmək, onun neqativ təsirlərini azaltmaq üçün imkanlar daha genişdir. Bu baxımdan davamlı su idarəçiliyi ölkələrin və ekosistemlərin dayanıqlığının artırılması, karbon emissiyalarının azaldılması üçün vacibdir. Bu məsələdə hökumətlərlə yanaşı hər bir fərdin, ev təsərrüfatının da rolu var.

Su və iqlim dəyişikliyi ayrılmaz bir-birilə şəkildə bağlıdır. Ekstremal hava şərtləri təkcə su qıtlığı üçün zəmin yaratmır, həmçinin su mənbələrinin daha çirklənməsinə səbəb olur. Məsələn, intensiv sel və daşqınlar, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi torpaq qatının, tullantıların su mənbələrini çirkləndirməsinə yol açır. Bəzən kanalizasiya və çirkab suların təmizləyən qurğuları kimi sanitariya infrastrukturuna zərər görməsi çirklənmənin miqyasını daha da böyüdür. Bu isə   insanların su və sanitariya xidmətlərinə çıxışına təhlükə yaradır, təmiz sudan istifadə imkanlarını məhdudlaşdırmaqla sı qıtlığına yol açmış olur.

Buzlaqların və qar sahələrinin sürətlə yox olması onlardan qidalana böyük çay şəbəksəinin su axınlarını, onların buraxıcılıq gücünü kəskin şəkildə azaldır. Buz və qar ehtiyatlarında sürətli azalma düzənlik ərazilərdə çox sayda insan üçün şirin su ehtiyatlarının tənzimlənməsinə təsir göstərir.